Hauptsätze: Satzbo
De Satzstellung in’t Plattdüütsche is wichtig! Hier leers du, wo du Hauptsätze richtig boest.
De Verb-Tweed-Regel
In Hauptsätze steiht dat konjugierte Verb immer an Positschoon 2:
| Pos. 1 | Pos. 2 (Verb) | Rest |
|---|---|---|
| Ik | snack | Platt. |
| Güstern | weer | ik in Hamborg. |
| Dat | is | good. |
| Morgen | kummt | he torüch. |
Verschiedene Elementen an Positschoon 1
Subjekt an Positschoon 1
- Ik gah na Huus.
- He arbeit in Hamborg.
- De Kinner speelt buuten.
Tietangave an Positschoon 1
- Güstern weer ik mööd.
- Morgen kummt mien Fründ.
- Vundaag hebbt wi keen Tiet.
Oort an Positschoon 1
- In Hamborg wahnt mien Oma.
- Dor is en Café.
- Hier kann man good eten.
Objekt an Positschoon 1
- Dat Book heff ik lesen.
- Em seeh ik nich.
- Platt snackt he good.
Sätze mit twee Verben
Bi Sätze mit twee Verben steiht dat konjugierte Verb an Positschoon 2, dat annere an’t Eenn:
| Pos. 1 | Pos. 2 | Middel | Eenn |
|---|---|---|---|
| Ik | kann | good Platt | snacken. |
| He | hett | dat Book | lesen. |
| Wi | wüllt | morgen na Hamborg | föhren. |
| Se | is | na Huus | gahn. |
Bispillen:
- Ik mutt morgen früh opstahn. (Ich muss morgen früh aufstehen.)
- He hett den helen Dag arbeidt. (Er hat den ganzen Tag gearbeitet.)
- Wi sünd güstern Avend ut gahn. (Wir sind gestern Abend ausgegangen.)
Sätze mit dree Verben
| Pos. 1 | Pos. 2 | Middel | Eenn |
|---|---|---|---|
| Ik | heff | dat nich | maken kunnt. |
| He | is | nich | kamen wullt. |
Reihenfolge: TOM
In’t Mitteldeel gellt: Tiet - Oort - Modalität (TOM)
- Ik gah morgen (T) na Hamborg (O) mit de Bahn (M).
- He arbeit vundaag (T) in’t Büro (O) hard (M).
Dialog
Anna: Morgen will ik na Hamborg föhren. Peter: Wat wullt du dor maken? Anna: Ik mutt mien Oma besöken. Se wahnt dor siet twee Johr. Peter: Nimmst du de Bahn? Anna: Nee, ik will mit dat Auto föhren. Dat geiht sneller. Peter: Kannst du mi denn wat mitbringen? Anna: Jo, wat schall ik di mitbringen? Peter: En Fischbrötchen vun de Hafen!
Övung
Stell de Wöör in de richtige Reeg:
-
(in Hamborg / ik / wohn) → ?
-
(güstern / he / kamen / is) → ?
-
(Platt / snacken / ik / kann) → ?
-
(morgen / wi / wüllt / föhren / na Bremen) → ?
Lösung: Ik wohn in Hamborg. Güstern is he kamen. Ik kann Platt snacken. Morgen wüllt wi na Bremen föhren.
De “Verb-Tweed-Regel” (Verb an Positschoon 2) gifft dat in allen germanischen Spraken — Hoochdüütsch, Niederländisch, Schwedisch — aver nich im Engelischen. Op Platt gellt se ok, un de Inversion (Tietangave an Pos. 1 → Verb rutückt vöör’t Subjekt) is een wichtig Merkmal: “Güstern weer ik in de Stadt.” Dat klingt oft natürlicher as de Hoochdüütsche Form.