Natuur in de Plattdüütsche Spraak
De Natuur is tief in de plattdüütsche Spraak inbacken. Sprichwöör, Redewendungen un Wetterregeln — de Wöör vun de Öllern spegelt de Natuur vun Norddüütschland wedder.
Plattdüütsche Sprichwöör rund üm de Natuur
| Plattdüütsch | Hoochdüütsch | Bedüüden |
|---|---|---|
| Na Regen kummt Sünnschien. | Nach Regen kommt Sonnenschein. | Na slechte Tieden kamt betere. |
| De Appel fallt nich wiet vun’n Boom. | Der Apfel fällt nicht weit vom Stamm. | Kinner sünd oft ähnlich as ehr Öllern. |
| Wenn de Hahn kräht op’n Mist, ännert sik dat Weder oder blifft as’t is. | Wenn der Hahn kräht auf dem Mist, ändert sich das Wetter oder bleibt wie es ist. | Scherzhaft: Vorhersagen sünd ongewiss. |
| De Boom fallt dor, wo man em haut. | Der Baum fällt dahin, wo man ihn haut. | Dingen passieren, wo man doranhaut. |
Plattdüütsche Sprichwöör sünd oft ganz konkret un praxisnah – se kamen ut den buerlichen Alldag un de Arbeit mit de Natuur. Dat Weder un de Ernte sünd de wichtigsten Themen.
Wetterregeln op Platt
Norddüütsche Buern habt de Natuur genaau beobacht un Wetterregeln sammelt:
| Plattdüütsch | Bedüüden |
|---|---|
| Abendröd güüd Weder künd. | Abendrote bedeutet gutes Wetter. |
| Wenn de Möv an Land geiht, kummt Sturm. | Möwen an Land = Sturm im Anzug. |
| Bringt de Storch sien Jong, ward de Sünn lang. | Ein gutes Storchenjahr = langer Sommer. |
| Kattenpoten an Wuul — Regen kümmt bi Foll. | Cirruswolken = Regen. |
Natuur-Redewendungen
| Plattdüütsch | Hoochdüütsch | Bedüüden |
|---|---|---|
| He liggt in’n letzten Töög. | Er liegt in den letzten Zügen. | He stirvt bald. |
| Se hett Wörtel schooten. | Sie hat Wurzeln geschlagen. | Se is inheemisch worden. |
| Dat wässt mi övern Kopp. | Das wächst mir über den Kopf. | Dat ward to veel för mi. |
| Wi möten dat Ies bröken. | Wir müssen das Eis brechen. | Wi möten den Anfang maken. |
“He liggt in’n letzten Töög” is een plattdüütsche Redewendung för “Er liegt in den letzten Zügen” — dat klingt nah Natuur, is aver gar keen Naturwort, man en Metapher.
Natuur in de Plattdüütsche Literatur
| Autor | Werk | Natuur-Thema |
|---|---|---|
| Klaus Groth | Quickborn (1852) | Heed, Heimat, Natur vun Dithmarschen |
| John Brinckman | Vagel Grip (1859) | See, Schippfoort, Küstenleben |
| Fritz Reuter | Ut mine Stromtid | Mecklenburgsche Landschop, Buerleeven |
Ut Klaus Groths Quickborn: “Maak op de Döhr, ik bün allein, de Nacht is koolt, de Weg is lang, de Maan schient hell, de Steen is blank…”
Natuur un Identität
De Plattdüütsche Spraak un de norddüütsche Natuur höört tosamen. Wer op Platt snackt, denkt an Küst, Wind un Wid.
| Plattdüütsch | Bedüüden |
|---|---|
| Mien platte Land | Mien Heimat, mien flache Norddüütschland |
| Wi sünd Waterkant-Lüüd. | Wi kamen vun de Küst. |
| De See is uns’ Leven. | De See bedüüt allns för uns. |