Seefahrts-Shanties op Plattdüütsch
Shanties sünd Arbeidsleeder van de Seefahrers. Se wurrn op Segelschepen sunken, wenn de Mannschaft tosamen arbeit — un op Platt klingt se besunners.
Wat is en Shanty?
En Shanty (ok: Chanty) is en Arbeidsleeder, dat bi Omboordsarbeiten op Segelschepen sunken wurrn. Eene Stimm sungt de Verse (de Shantyman), un de Rest antwortet mit den Refrein.
Typen van Shanties
| Typ | Einsatz | Beschrieven |
|---|---|---|
| Pumpshanty | Bi’t Pumpen | Langsam, regelmäßig |
| Halyard Shanty | Bi’t Seelensetzen | Kräftig, mit Ruck |
| Capstan Shanty | Bi’t Ankerwinden | Lang, ruhig |
| Short Drag Shanty | Bi kotte Treckerarbeit | Kort, rythmisch |
Bekannte plattdüütsche Shanties
”Hamborger Veermaster”
En klassisch Shanty van de Hamborger Handelsmarine:
Hamborger Veermaster, du schönes Schipp, Sett diene Segel, mak di flünn, De Wind de bläst vun Norden her, Wi fahrt na Hus, na’t grote Meer.
”Dat du min Leevsten büst”
En of de bekanntsten plattdüütsche Folkleeder, de ok as Shanty sunken wurrn:
Dat du min Leevsten büst, dat glööv ik woll; wann ik di ansehen mutt, vergeet ik all min Noot.
Shanty-Vokabular
| Plattdüütsch | Hoochdüütsch | Bedüüdnis |
|---|---|---|
| dat Schipp | das Schiff | Segelschipp oder Dampfer |
| de Segel | die Segel | Laken ut Tuuch |
| de Mast | der Mast | Pahl för Segel |
| de Ankertou | das Ankertau | Toow för Anker |
| de Wacht | die Wacht | Arbeidsdeel an Board |
| de Mannschaft | die Mannschaft | De Besetzing |
| de Kapitän | der Kapitän | Chef an Board |
| Holm ok! | Alles klar! | Kommando bi de Arbeit |
| Hiev op! | Hiev hoch! | Kommando: treck! |
| Losmaken! | Losmachen! | Leinen los! |
Shanties weren’t just songs — they were a form of synchronized labor management. The rhythm of the song determined the rhythm of the work. “Hiev op!” was the signal to pull together. Op Platt klingt dat noch originaler as op Hoochdüütsch!
Bekannte Shantymänner un Gruppen
| Naam | Herkunft | Besonders |
|---|---|---|
| Heini Holtenbeen | Hamburg | Klassisch Hamburger Shantymann |
| De Shanty-Chor Flensburg | Flensburg | Aktiv bit hüüt |
| Shanty-Chor Kiel | Kiel | Groot Traditionsverein |
| Wellerman (2021) | Weltweit | TikTok-Shanty-Revival |
Textanalyse: “Rio Grande”
Eenes van de beliebtesten Shanties, ok op Platt sunken:
Farewell and adieu to you, Spanish ladies, Farewell and adieu, all you ladies of Spain…
Op Platt variiert:
Adjüüs nu, adjüüs, ji Damen ut Spanien, Wi fahrt nu na Huus, over’t Meer…