Bisätze: Nävensätze in’t Plattdüütsche

Bisätze (Nävensätze) sünd Sätze, de an en Hauptsatz bunnen sünd. Se künnt nich alleen stahn.

Satzstellung in Bisätze

In Bisätze steiht dat Verb an’t Enn:

Ik weet, dat he krank is. (Ich weiß, dass er krank ist.)

Se kööm, as ik to Huus weer. (Sie kam, als ich zu Hause war.)

Wichtige Binwöör (Konjunkschonen)

dat (dass)

Plattdüütsch	Hoochdüütsch
Ik glööv, dat he kummt.	Ich glaube, dass er kommt.
Se seggt, dat dat good is.	Sie sagt, dass es gut ist.
Wi weeten, dat du dat kannst.	Wir wissen, dass du es kannst.

wenn / as (wenn / als)

Plattdüütsch	Hoochdüütsch
Wenn dat regent, bliev ik to Huus.	Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause.
As ik jung weer, speeln wi buten.	Als ich jung war, spielten wir draußen.

wiel / wieldat (weil)

Plattdüütsch	Hoochdüütsch
Ik bün mööd, wiel ik lang arbeit heff.	Ich bin müde, weil ich lange gearbeitet habe.
He kööm nich, wieldat he krank weer.	Er kam nicht, weil er krank war.

obwohl / obschonst (obwohl)

Plattdüütsch	Hoochdüütsch
Obschonst he mööd weer, arbeit he wieder.	Obwohl er müde war, arbeitete er weiter.

dat (damit / so dass)

Plattdüütsch	Hoochdüütsch
Ik heff dat maakt, dat du dat nich bruuken deist.	Ich habe es gemacht, damit du es nicht tun musst.

wo (wo)

Plattdüütsch	Hoochdüütsch
Dat Huus, wo ik wahn, is oolt.	Das Haus, wo ich wohne, ist alt.
Ik weet nich, wo he is.	Ich weiß nicht, wo er ist.

In Bisätze steiht dat Verb jümmers an’t Enn – dat is en wichtige Regel, de Plattdüütsch mit’t Hoochdüütsche deelt. Besünners oppassen bi “wiel” (weil): “Ik bün mööd, wiel ik lang arbeit heff.” – dat Verb kummt an’t Enn!

Relativsätze

Relativsätze warrt mit de (der/die) oder dat (das) inleitet:

Plattdüütsch	Hoochdüütsch
De Mann, de dor steiht, is mien Vadder.	Der Mann, der dort steht, ist mein Vater.
De Fro, de dor singen deit, is Lehrerin.	Die Frau, die dort singt, ist Lehrerin.
Dat Book, dat ik leest heff, weer interessant.	Das Buch, das ich gelesen habe, war interessant.

Fraagsätze as Bisätze

Indirekte Fragen:

Plattdüütsch	Hoochdüütsch
Ik fraag mi, wokeen dat maakt hett.	Ich frage mich, wer das gemacht hat.
Ik weet nich, woans dat geiht.	Ich weiß nicht, wie das geht.
Seggt mi, worum he nich kamen is.	Sagt mir, warum er nicht gekommen ist.

Övungen

1. Sett de Sätze tosamen:

Ik glööv. + He kummt. → ?
Se is blieven. + Dat regent. → ?
Wi sünd losgahn. + He weer noch nich dor. → ?

Lösungen:

Ik glööv, dat he kummt.
Se is blieven, wiel dat regent.
Wi sünd losgahn, as he noch nich dor weer.

2. Översett in’t Plattdüütsche:

Ich weiß, dass sie kommt.
Als ich jung war, wohnte ich hier.
Das Haus, das dort steht, ist alt.